نقد پسااستعماری اندیشۀ جلال آل‌احمد (گفتمان بومی‌گرایی و مفهوم غرب و فرودستی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترای علوم سیاسی،دانشگاه آزاد اسلامی واحد شهرضا، ایران

2 استادیار علوم سیاسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد شهرضا

چکیده

بومی‌گرایی در ایران همانند سایر جوامع جهان سومی در نتیجه ازجاشدگی گفتمان تجدد غربی به عنوان گفتمان بدیل مطرح شد.گفتمان تجدد غربی که ادعای جهانشمولی داشت پس از جنگ جهانی دوم شروع به تزلزل نمود که به نظریات پسااستعماری شهرت یافت. پرسش اصلی تحقیق این است که مفهوم غرب در گفتمان بومی‌گرایی جلال آل‌احمد چه جایگاهی دارد. فرضیۀ تحقیق بر آن است که نوع بازنمایی مفهوم غرب در اندیشۀ جلال آل‌احمد، او را در مقام پیشگامان تفکر پسااستعماری قرار می‌دهد و باید تفسیر اندیشۀ او را ذیل مفهوم «فرودستی» در معنای گرامشیایی-اسپیواکی آن فهمید اما این اندیشه فاقد جهانشمولیّت و مفهوم‌پردازی عام بوده و صرفاً در ابعاد محلی و تمثیلی طرح شده است. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که نقد مناسبات فرادستی/فرودستی در اندیشه آل‌احمد در اعتراض به غربزدگی و با هدف بازگشت به خویشتن و ارج نهادن فرهنگ بومی طرح شد اما در سطح انشانویسی باقی ماند و به یک دستگاه مفهومی منسجم نرسید. آل‌احمد در فرایند مفصل‌بندی گفتمان بومی‌گرا با طرح ایده بازگشت به خویش ناتوان از آن بود که با گذار از نگاه محلی و بومی یک صورتبندی مفهومی و جهانشمول از نظریه‌اش ارائه کند. روش جمع آوری داده‌ها اسنادی و کتابخانه‌ای است.

کلیدواژه‌ها